Siyasət

FLNKS Makrona müraciət ünvanlayıb: “Biz 170 il sürən müstəmləkəçiliyin qurbanıyıq”

“Kanak xalqının müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsi fransız müstəmləkəçiliyin qəddarlığından doğub”.

“Report” xəbər verir ki, bu fikirlər Yeni Kaledoniyada Kanak və Sosialist Milli Azadlıq Cəbhəsinin (FLNKS) Siyasi Bürosunun Fransa Prezidenti Emmanuel Makrona ünvanladığı məktubda yer alıb.

Məktubda qeyd edilib ki, E.Makronun Yeni Kaledoniyaya gözlənilən səfəri ölkədə dövlətçiliyin inkişafını dəstəkləmək istəyini ifadə etmək üçün yaxşı imkan olacaq.

Həmçinin Kaledoniyada yerli qurumlar və seçilmiş vəzifəli şəxslərlə birgə Fransa Prezidentinin iştirak etmək istədiyi bu vacib mərhələnin qarşılıqlı inam və sakitləşdirilmiş mühitdə ümumi konsensusla bitməli olduğu vurğulanıb.

Məktubda E.Makronun 2017-ci ilin fevralında Əlcəzairdə müstəmləkəçiliyi “insanlığa qarşı cinayət və barbarlıq” kimi xarakterizə etməsi xatırlanıb. Bildirilib ki, onun bu bəyanatı Fransa tərəfindən 1853-cü il sentyabrın 24-də ələ keçirilməsi ilə müstəmləkələşdirilmiş Kanak xalqında böyük ümidlə qarşılanıb:

“Biz 170 il sürən müstəmləkəçiliyin qurbanıyıq. Həqiqət dolu çıxışınızdan sonra biz sizin vasitənizlə Fransanın Yeni Kaledoniyanın dekolonizasiyasına dair götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirmək istiqamətində sona qədər gedəcəyinə inandıq. Bu gün Kanak və Sosialist Milli Azadlıq Cəbhəsi millətçi və yerli hərəkatını məhz qətiyyət və dialoq ruhu ilə davam etdirməyə qərar verdi. Həqiqətən də ötən il fevralın 26-da müstəqillik hərəkatının xalq konqresi Fransa dövləti ilə danışıqlar yolu ilə Yeni Kaledoniyanın tam suverenliyini əldə etməsi üçün vahid və unitar bir kursu təsdiqlədi. Bu qərar Kanak xalqının müstəmləkəçilik yolu ilə müsadirə edilmiş torpaqlarını geri qaytarmaq və ölkələrini adət və ənənələrinə görə idarə etmək hüquqlarını bərpa etmək mübarizəsinin davamıdır. Bu baxımdan Yeni Kaledoniyada Kanak xalqının legitim nümayəndəsi olan FLNKS dekolonizasiya ilə bağlı üç ikitərəfli görüşdə – əvvəlcə daxili işlər və dənizaşırı ərazilər naziri Gerald Darmanin, daha sonra Baş nazir Elisabeth Borne ilə iştirak etməyə razı oldu. Bu söhbətlər zamanı müstəqillik tərəfdarı olan seçilmiş şəxslərimiz müstəmləkəçiliyə məruz qalmış Kanak xalqının son 170 il ərzində insanlığa qarşı cinayətlərdə keçdiyi ağrılı yolu daim xatırladırdılar. Bu tarixi xatırlatmada onlar həmçinin bir tərəfdən immunitetləri olmayan kanakları vuran epidemiyalar, tayfa rəhbərlərinin qiyamları, müstəmləkə ordusunun kütləvi qətlləri ilə müşayiət edilən repressiyaları, digər tərəfdən isə kanakları öz ölkələrində azlıq halına gətirməyə yönəlmiş məskunlaşma, müstəmləkəçilik strategiyası və əhalinin yerinin dəyişdirilməsi ilə müşayiət edilən indiqenat mərhələsi daxil olmaqla müstəmləkəçiliyin ziyanı və kanakların alçaldılması onlar tərəfindən qeyd olunub. Kanak xalqının müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizəsi fransız müstəmləkəçiliyin qəddarlığından doğub”.

Məktubda qeyd olunub ki, beləliklə, müstəmləkəyə qarşı müqavimət kanakların vətəndaşlıq almasına, siyasi qurumlara daxil olmasına, çərçivə qanununun ləğv edilməsinə, Kanak istiqlal hərəkatının yaranmasına səbəb olub. Eyni zamanda, müstəqillik uğrunda mübarizə aparanların “müstəmləkəçilik tarixinin qurbanlarını” tanıdığı 1983-cü il Nainville le Roche danışıqlarını imzalanmasından imtina etməsi ilə həmin danışıqların uğursuz olmasına və nəhayət 1984-1988-ci illərdə Kanak millətçilərinin üsyanlarına və qiyamlarına səbəb olan FLNKS-ın yaradılmasına gətirib çıxarıb:

“Bu dövrlər qanlı hərflərlə yazılmış və bu günə qədər bizi qarşı-qarşıya qoyan müstəmləkə mübahisəsinə konkretlik verən silinməz alçaldılmalarla dolu Kanak xalqının tarixini qeyd edib. Buna rəğmən zəngin bir tarixə sahib olan FLNKS 1998-ci ildə Numea Müqaviləsi ilə başlayan sülhü qorumaq və 35 il əvvəl Matignon müqaviləsi ilə başlayan tarazlığı bərpa etməyə davam etmək məsuliyyətini öz üzərinə götürməyə qərar verdi. Beləliklə, müstəmləkə tarixinin qurbanlarını tanıyan və ortaq bir taleyi olan bir millətin doğumunu nəzərdə tutan 1983-cü il Nainville-Les-Rocher bəyanatına uyğun olan cəmiyyət layihəsini təqdim etdik.

Numea Müqaviləsinin 3-cü tərəfdaşı olaraq Yeni Kaledoniyanın Sakit okean dövlətlərinin nümunəsi ilə suveren bir dövlət olma çağırışını təsdiqləməsinə imkan verən geridönməz, səmimi bir prosesin təmin edilməsindən məsul idiniz və məsul qalırsınız. Bu müqavilənin reallaşdırılması heç bir şübhə doğurmur, çünki Fransa dövləti bu dövrün sonunda Yeni Kaledoniyanın tam azadlıq istəyini tanıyır. Beləliklə, məsləhətləşmələr təklif olunan yeni siyasi təşkilatın yaradılmasına gətirib çıxarmadığı təqdirdə, bu Müqavilə əvvəlki dönəmə geri dönmədən son inkişaf mərhələsində qalacaq. Bu geridönməzlik Konstitusiya ilə təmin edilir”.

Məktubda vurğulanıb ki, bir tərəfdən 12 dekabr 2021-ci ildə 3-cü məsləhətləşməni keçirərək, digər tərəfdən isə heç vaxt verdiyi vədlərini tutmayaraq Fransa bir daha öz vəzifələrini yerinə yetirmir:

“Tariximizin hər həlledici anında, o, Sakit okeandakı “böyük güc”ün qısamüddətli maraqlarına üstünlük verir. Bu səbəblərə görə azadlıq hərəkatı olan FLNKS bu 3 məsləhətləşmənin keçirilməsinə və onun nəticələrinə etiraz edib və hələ də etiraz edir. Ölkə tarixinin bu təməl elementləri nazir Gerald Darmanin ilə üç və Yeni Kaledoniyada Ali Komissarlığının xidmətləri ilə beş texniki görüşün əsasını təşkil etdi. Beləliklə, aşağıdakı beş mövzu üzrə fikir mübadiləsi apardıq: provinsial seçki orqanı, torpaq mülkiyyəti, səlahiyyətlərin verilməsi, yerli qurumların inkişafı və öz müqəddəratını təyinetmə hüququnun həyata keçirilməsi. Nümayəndə heyətimiz bu görüşlərin hər birində iştirak etmək istəsə də, aydın olmuşdur ki, FLNKS-ın ölkədə sabitliyi və sakit qanunvericilik prosesini təmin etmək baxışının əsasını təşkil edən bəzi əsas mövzular hələ də həll olunmayıb. Birincisi, mövcud müstəmləkə məsələsi, hansı ki, bir çox ailə, bir çox klan və tayfa liderlərinə xas olan travmalardan münaqişə obyekti kimi qalmağa davam edir. Bu səbəbdən FLNKS müzakirələrin, dövləti idarə edən Fransa ilə müstəmləkə edilmiş Kanak xalqının qanuni nümayəndəsi arasında ikitərəfli mübadilələr çərçivəsində əvvəlcədən təşkil edilməsini tələb etmişdi. Kaledoniya müstəmləkə mübahisəsinin effektiv həlli, Numea Müqaviləsinə görə Kanak xalqının Fransa ilə dövrümüzün reallıqlarına uyğun yeni münasibətlər qurmasına imkan verəcək. FLNKS və bütün müstəqillik hərəkatı, xalqımız üçün yeni Kaledoniyanın müstəmləkə tarixindən çıxmaq, hökm edən və hökm altında olan münasibətlərindən qarşılıqlı maraqlarımızın tanınması və qorunmasına əsaslanan bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq münasibətlərinin qurulmasına keçid deməkdir. Hələ də çalışdığımız Kaledoniya xalqı üçün burada həyatlarını sağlam bir təməl üzərində qurmaq imkanı verməkdən gedir”.

Məktubda həmçinin kolonizə edilmiş Kanak xalqının heç vaxt tanınmış və təsdiqlənmiş kimliklərinə təslim olmayacaqları barədə bəyanatı yer alıb. Bununla yanaşı Okeaniyada yerli əhalinin kəskin demoqrafik tənəzzül (epidemiyalar, qırğınlar səbəbindən), yerli olmayan şəxslər tərəfindən torpaqların talan edilməsi, yeni iqtisadi təşəbbüslərdən (mədənçilik, geniş heyvandarlıq, məhsul ixracı) faydalana bilməməsi və qərb monoteizmlərinin mənəvi hücumları yolu ilə müstəmləkə bərabərsizliyi ilə üzləşdiyi xatırlanıb.

Bildirilib ki, FLNKS üçün Yeni Kaledoniyada yaşayan icmalar arasında güclü sosial əlaqələri bərpa etmək üçün yeganə vasitə olaraq qalan uğurlu dekolonizasiya yolu ilə tarazlığın bərpasına nail olmaq lazımdır. Bu mərhələ Kanak kimliyinin tam tanınması və gələcəkdə ölkə üzərində tam suverenlik istiqamətində suverenliyin Fransa ilə bölünməsi ilə qeyd olunacaq: “Nəhayət qarşılıqlı konsensusa əsaslanan faydalı, etibarlı münasibətlər çərçivəsində Fransa ilə Yeni Kaledoniya arasında yeni əlaqələr qurmaq üçün dövlət səlahiyyətlərinin ötürülməsi gərəkdir. Ölkənin uğurunda iştirak etməyi seçənlər üçün iqtisadi sabitliyin təmin edilməsi və sosial-ekoloji problemlərin həlli birlikdə həll edə biləcəyimiz problemlərdir. Beləliklə, dekolonizasiya prosesində inkişafımız üçün əlverişli çərçivəni nəzərə alaraq, Yeni Kaledoniya artan məsuliyyətlərinin öhdəsindən gələ bildi və bu da onu “millətlər konserti “nin qapısına yaxınlaşdırdı”.

FLNKS hesab edir ki, ölkə öz suverenliyinin atributlarını öz üzərinə götürməyə hazırdır. Ona görə də FLNKS birgə yanaşma çərçivəsində qanunvericilik təkamülünün bu son mərhələsi üçün siyasi zəmin yaradacaq bir müqavilənin qəbul edilməsini nəzərdən keçirməyi təklif edib.

Qeyd edilib ki, həmin siyasi akt onlara aşağıdakılara dair zəmanət verə bilər:

Mənbə:Report

xeberler

Related Articles

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

Back to top button